PUT (Programlanabilir Tek Eklemli Transistör)

Tanım : Ayarlanabilir olarak akımı tek yönde ileten bîr transistor türüdür.

A=Anod K=Katod G=Gate(Kapı)                               

Yapısı: P-N yarıiletken madde eklemlerinden oluşur.

Tipleri: Çoğunlukla kullanılan PUT'ların dış görünüşleri aşağıdaki şekillerdekigibidir.

Polarması: Bir PUT'a, yandaki şekilde gösterildiği gibi, A>K ve G>K olmak üzere, yeterli değerde doğru polarmalar uygulandığında, PUT iletir. iletim veya kesim  durumunun kontrol uçları A-K'dır. PUT'un iletmesi, A-K devresine uygun değerde bir polarma uygulanması sonucu, G-K devresinde, akım oluşması durumudur.

 Çalışma Prensibi: PUT, A-K voltajım ifade eden VA voltajının, G-K voltajını ifade eden VG voltajın-dan 0.7 volt daha büyük olduğu zaman iletir. 0.7 volt, P-N ekleminin oluşturduğu yapısal diyotun iletim değeridir. Formül olarak ifade edilirse, iletim için VA>VG+0.7 olmalıdır. Arkadaki şemalarda da görüldüğü gibi, VG; VK besleme voltajı ile R1 ve R2 değerine bağlı olarak, önceden belirlenir, iletim şartı oluştuğunda PUT iletir. İletimle birlikte, C-K iç direncindeki değişim sonucu, dolaylı olarak VG artar, şart ortadan kalkar ve PUT kesim gider.

Voltaj-Akım Karekteristiği : Bir PUT'un G-K uçlanna uygun değerde doğru polarma uygulanmış iken, Anot-Katod voltajına (VAK) bağlı olarak Anot akımının (IA) nasıl değiştiğinin ifadesidir.

PUT'un G uçunda bir VG voltajı var iken, VAK voltajı sıfır ise grafikte görüldüğü gibi, G-A devresin-den nA seviyesinde, negatif yönlü bir -IGAO akımı geçer. VAK kontrol voltajı artırıldıkça, bu sızıntı akımı azalır, sıfır olur, daha sonra pozitif sızıntı akımına dönüşür. Söz konusu kontrol voltajı, VP ile tanımlanan değere ulaştığı anda PUT iletime geçer ve mA seviyesindeki G-K akımı oluşur. Aynı zamanda G-K devresi-nin negatif direnç etkisi sonucu, VAK voltajı hızla VP değerinden W değerine düşer. Anot akımı olan IA ise bu anda IV değerine kadar yükselir ve PUT doyuma girer. Doyum anından itibaren G-K devresinin pozitif direnç etkisi başladığından, VA voltajı artırılırsa, IA akımıda artar. DOYUM sözcüğü, anot akımının, bundan böyle PUT'un yapısal direncinde bir değişikliğe neden olmadığım ifade eder.

Tanımlamalar : PUT, VP değeri ayarlanabilir (Programlanabilir) bir elektronik elemandır. Bu işlem gate devresine bağlı olan harici dirençlerle yapılır.

R1-R2 devresine OHM kanunu uygulandığında, akım ve Gate voltajı aşağıdaki eşitliklerle ifade edilebilir.

         VK                                                  VK
I = ———   VG=  lxR2 veya       VG= (———) R2
      R1 + R2                                           R1+R2

           Yukarıdaki formülde görülüğü, VG ve dolaylı olarak VP değeri VK besleme voltajı ile dirençlerin de-ğerine bağlı olarak, artar veya azalır. VK ve R1 sabit iken, R2 artırıldıkça, VG'de artar. Bunun sonucunda VP değeri de artacağından, PUT'un iletime geçmesi için daha yüksek bir anot voltajı (VA) gerekecektir. Çünkü iletim şartı VA>VG+0.7'dir.